Nhiều người đi chùa được mời ở lại ăn cơm và thấy lúng túng: ngồi đâu, lấy bao nhiêu, xong thì làm gì. Thật ra không có gì phức tạp, chỉ là vài nếp mà ai quen thì thấy tự nhiên.
Bài này mô tả những điều thường gặp. Mỗi nơi một nếp riêng, nên điều chắc chắn nhất vẫn là nhìn người xung quanh và hỏi khi chưa rõ.
Trước bữa
Hỏi xem có được ở lại ăn không. Đừng mặc định là mặc nhiên.
Tới sớm một chút nếu muốn phụ. Phụ bếp thường cần người trước giờ ăn.
Rửa tay trước khi vào. Cơ bản nhưng hay quên.
Ăn mặc kín đáo, gọn gàng. Không cần trang trọng, chỉ cần lịch sự.
Để giày dép đúng chỗ. Nhìn người khác làm thế nào thì làm theo.
Tắt chuông điện thoại. Chuyện nhỏ mà ảnh hưởng nhiều người.
Hỏi chỗ ngồi nếu không rõ. Có nơi có chỗ quy định.
Đợi mọi người cùng bắt đầu. Đừng ăn trước.
Nếu có nghi thức trước bữa thì im lặng theo. Không cần làm theo nếu mình không quen, chỉ cần giữ yên.
Nói trước nếu mình dị ứng thứ gì. Để người nấu biết đường.
Không mang đồ ăn ngoài vào nếu chưa hỏi. Có nơi có quy định riêng.
Không mang đồ có thịt cá vào. Điều này thì gần như nơi nào cũng vậy.
Đi cùng trẻ nhỏ thì dặn trước. Trẻ biết trước thì đỡ bỡ ngỡ.
Tóm lại, tới sớm, hỏi trước, nhìn quanh. Ba việc đó đủ cho lần đầu.
Trong bữa
Lấy vừa ăn. Đây là nếp được nhắc nhiều nhất.
Thiếu thì lấy thêm, đừng lấy dư rồi bỏ. Lấy thêm bao giờ cũng được.
Ăn hết phần mình đã lấy. Bỏ thừa là điều nên tránh.
Ăn trong im lặng nếu nơi đó có nếp vậy. Nhìn quanh là biết.
Nói nhỏ nếu cần nói. Không bàn chuyện ồn ào giữa bữa.
Không chê hay bình phẩm món ăn. Đồ nấu cho nhiều người, không phải món đặt riêng.
Không gắp cho người khác nếu chưa quen nếp. Có nơi không làm vậy.
Dùng đũa muỗng chung đúng cách. Không dùng đũa riêng gắp vào đĩa chung.
Ăn chậm và tập trung. Đây là phần nhiều người thấy dễ chịu nhất.
Không vừa ăn vừa xem điện thoại. Ở đâu cũng nên vậy, ở đây thì rõ hơn.
Không chụp ảnh khi chưa hỏi. Nhất là chụp người khác.
Có món không ăn được thì để lại, đừng lấy. Nói trước thì tốt hơn.
Trẻ nhỏ thì người lớn lấy phần vừa cho trẻ. Tránh trẻ lấy nhiều rồi bỏ.
Rút lại, cốt lõi là lấy vừa và ăn hết. Mọi thứ khác là nếp riêng từng nơi.
Sau bữa
Dọn phần bát của mình. Mang ra chỗ rửa, đừng để người khác dọn.
Hỏi chỗ để bát đĩa bẩn. Mỗi nơi xếp một kiểu.
Phụ rửa nếu tiện. Chỗ rửa thường là chỗ thiếu người nhất.
Lau bàn nếu mình làm rơi vãi. Chuyện đương nhiên.
Xếp ghế lại ngay ngắn. Mất mười giây.
Không tự ý đổ đồ thừa đi. Hỏi người phụ trách.
Đồ thừa nếu được chia thì nhận vừa phải. Đừng lấy nhiều.
Cảm ơn người nấu. Một câu là đủ.
Không tự ý xê dịch đồ đạc. Đặt lại đúng chỗ cũ nếu có động vào.
Hỏi trước khi mang gì về. Kể cả đồ ăn thừa.
Ra về nhẹ nhàng. Không tụ tập nói to ở sân.
Nếu muốn quay lại phụ thì hỏi lịch. Chùa thường có ngày cần người.
Đi cùng trẻ thì dặn trẻ cùng dọn. Học được nhiều hơn là nghe giảng.
Nói gọn, dọn phần mình và cảm ơn. Hai việc đó là đủ lịch sự.
Góp sức thế nào cho đúng
Hỏi trước xem cần gì. Đừng tự quyết mang thứ mình nghĩ là cần.
Sức người thường quý hơn đồ. Nhất là ngày lễ đông khách.
Phụ bếp thì hỏi người phụ trách. Làm theo cách của bếp đó.
Đừng tự đổi cách nấu quen. Kể cả khi mình biết cách khác.
Mang đồ thì hỏi loại nào đang thiếu. Gạo, dầu, đồ khô thường dùng được lâu.
Đồ tươi thì phải hỏi trước. Mang nhiều rau tươi mà bếp không dùng kịp là phí.
Đồ chế biến sẵn thì ghi rõ thành phần. Để người kiêng biết.
Không mang đồ có trứng sữa nếu chưa hỏi. Có nơi tránh hẳn.
Không mang đồ có mật ong nếu chưa hỏi. Cùng lý do.
Đồ gần hết hạn thì đừng mang. Đây là chỗ hay được nghĩ là tiết kiệm nhưng thật ra không phải.
Góp việc dọn dẹp cũng là góp sức. Rửa bát, quét sân, lau bàn.
Làm đều đặn hơn là làm to một lần. Bếp cần người thường xuyên.
Không khoe khoang chuyện mình góp. Nếp chung là làm rồi thôi.
Nhìn chung, hỏi trước rồi hãy làm. Nhiệt tình mà không hỏi thì dễ thành phiền cho người khác.
Những điều nên tránh
Đừng bàn chuyện hơn kém giữa các nếp ăn. Không phải việc của bữa cơm.
Đừng khuyên người khác nên ăn thế nào. Mỗi người một hoàn cảnh.
Đừng hỏi lý do người ta ăn chay. Chuyện riêng.
Đừng chụp ảnh người khác khi chưa xin phép. Kể cả để đăng chuyện tốt.
Đừng quay phim trong lúc mọi người ăn. Rất dễ làm người khác khó chịu.
Đừng mang chuyện làm ăn ra bàn. Không hợp chỗ.
Đừng để trẻ chạy nhảy trong nhà ăn. Dặn trước là được.
Đừng chê món. Ăn được thì ăn, không thì để lại phần chưa lấy.
Đừng lấy nhiều rồi bỏ. Điều bị nhắc nhiều nhất.
Đừng tự ý vào khu vực riêng. Nhìn biển hoặc hỏi.
Đừng gây ồn ở sân sau bữa. Nhiều nơi còn có người nghỉ.
Đừng mặc định nếp nơi này giống nơi khác. Hỏi vẫn là cách chắc nhất.
Đừng ngại hỏi vì sợ quê. Hỏi là bình thường, làm sai mới ngại.
Rút lại, giữ mình gọn và hỏi khi chưa rõ. Không ai trách người hỏi trước.
Lỗi hay gặp
Lấy đầy bát rồi ăn không hết. Lỗi hay gặp nhất của người lần đầu.
Ăn trước khi mọi người bắt đầu. Nhìn quanh một chút là tránh được.
Nói to trong bữa. Nhiều nơi giữ im lặng khi ăn.
Dùng đũa riêng gắp vào đĩa chung. Mất vệ sinh và trái nếp.
Chê món hoặc so sánh với chỗ khác. Không nên.
Chụp ảnh không xin phép. Nhất là chụp người.
Ăn xong đứng dậy đi luôn. Dọn phần mình trước.
Tự ý đổ đồ thừa. Hỏi người phụ trách.
Mang đồ tới mà không hỏi bếp có dùng được không. Có thể thành phí.
Mang đồ gần hết hạn. Không phải tiết kiệm.
Nấu giúp mà dùng ngũ vị tân. Hỏi trước là tránh được.
Không nói mình dị ứng gì. Người nấu cần biết.
Khuyên người khác về chuyện ăn uống. Không phải chỗ và không phải việc.
Điểm chung: lỗi đến từ việc không quan sát và không hỏi. Nhìn quanh rồi làm theo là gần như luôn đúng.
