Có những giai đoạn bếp quê phải xoay với rất ít thứ: ít tiền, ít rau, ít lựa chọn. Nhưng bữa cơm vẫn phải đủ để người còn đi làm đồng được. Cách họ làm không phải là ăn ít đi mà là chọn đúng thứ để mua.
Bài này gom lại cách đó. Nó hợp với người đang phải tiết kiệm, với sinh viên, và với bất cứ ai muốn bếp gọn mà bữa vẫn tử tế.
Chọn nguyên liệu đa năng
Ưu tiên thứ làm được nhiều món. Một nguyên liệu ba cách nấu thì bữa đỡ chán.
Đậu phụ đứng đầu danh sách. Rán, kho, hấp, nấu canh — bốn món từ một bìa.
Trứng thì tuỳ nhà. Người ăn thuần chay thì bỏ qua, người ăn chay kiểu khác thì vẫn dùng.
Lạc và vừng rẻ mà dùng được lâu. Muối vừng, rắc gỏi, nấu chè, giã nước chấm.
Cà chua vừa là rau vừa là gia vị. Cho màu, cho chua, cho vị ngọt.
Củ cải và cà rốt để được lâu. Nấu canh, kho, muối, xào.
Bắp cải rẻ và giữ được cả tuần. Xào, luộc, muối, nấu canh.
Nấm khô là gia vị lẫn nguyên liệu. Một gói dùng được nhiều tuần.
Khoai và bí no lâu. Rẻ và để được.
Đậu khô các loại trữ được vài tháng. Nấu chè, nấu canh, ninh lấy nước.
Tránh thứ chỉ dùng cho đúng một món. Mua về dùng một lần rồi để hỏng.
Gia vị thì ít mà đúng. Muối, nước tương, tiêu, gừng là đủ cho phần lớn món.
Ghi lại thứ mình hay phải bỏ đi. Đó là thứ nên ngừng mua.
Tóm lại, mua ít loại nhưng mỗi loại dùng được nhiều cách. Đây là nguyên tắc gốc của bếp kiệm.
Giữ khung bữa
Khung vẫn là cơm, canh, món đậm, rau. Kiệm là kiệm nguyên liệu chứ không kiệm khung.
Thiếu món đậm thì bữa hụt hẳn. Dù có đủ cơm và rau.
Món đậm không cần đắt. Muối vừng, đậu kho, nấm kho đều rẻ.
Canh có thể là nước luộc rau. Không tốn thêm gì.
Rau là phần chiếm khối lượng. Và cũng là phần rẻ nhất.
Cơm nấu vừa đủ. Thừa nhiều là phí thật.
Ba món cũng là một bữa tử tế. Cơm, canh, muối vừng.
Đừng cắt mất phần rau. Đây là chỗ hay bị cắt đầu tiên mà lại không nên.
Đừng cắt mất phần đạm. Đậu phụ rẻ, không có lý do để bỏ.
Có thể cắt phần món chiên. Tốn dầu mà không bắt buộc.
Có thể cắt phần tráng miệng. Trái cây theo mùa là đủ.
Có thể giảm số món, không giảm số nhóm. Đây là cách phân biệt quan trọng nhất.
Ai đang ăn kiệm dài ngày thì để ý sức khoẻ. Thấy mệt kéo dài thì đi khám.
Rút lại, giảm món thì được, bỏ nhóm thì không. Khung bốn phần là thứ phải giữ.
Đi chợ ít tiền
Đi chợ cuối buổi thì rẻ hơn. Nhưng hàng đã qua cả ngày, cân nhắc.
Mua thứ đang chính vụ. Rẻ nhất và ngon nhất cùng lúc.
Mua ở chợ thay vì siêu thị. Thường rẻ hơn với rau củ.
Hỏi giá vài hàng trước khi mua. Chênh nhau đáng kể.
Mua nguyên cả bó rẻ hơn mua lẻ. Nhưng chỉ khi ăn hết.
Mua gốc rau, đầu thừa đuôi thẹo nếu có. Nhiều hàng bán rẻ phần này, nấu canh vẫn ngọt.
Mua đồ khô khi có đợt rẻ. Trữ dần chứ đừng mua gấp.
Đừng mua vì rẻ mà không có kế hoạch nấu. Rẻ mà bỏ đi thì đắt.
Lập danh sách trước khi đi. Đi tay không thì mua linh tinh.
Nhưng vẫn linh động theo chợ. Thấy thứ khác rẻ hơn thì đổi.
Hàng quen thì hay được bớt hoặc cho thêm. Mua đều một chỗ cũng là cách.
Đi bộ hoặc đi gần thay vì đi xa. Tiền xăng cũng là tiền.
Ghi lại chi tiêu vài tuần. Sẽ thấy tiền đi đâu.
Nói gọn, đi chợ khéo tiết kiệm hơn là nấu khéo. Quyết định nằm ở chỗ mua.
Không bỏ phí gì
Nước luộc rau làm canh. Nhắc lại vì đây là thứ dễ nhất.
Gốc rau và cuống nấm ninh nước dùng. Rửa sạch thì dùng được.
Nước ngâm nấm khô giữ lại. Phần ngọt nhất.
Cơm nguội nấu cháo hoặc rang. Không phải đồ thừa.
Rau hơi héo thì nấu canh. Không đẹp để luộc nhưng vẫn ngọt.
Vỏ khoai, vỏ bí sạch có thể ninh. Hoặc làm phân cho chậu rau.
Đậu phụ gần hỏng thì rán ngay. Rán rồi để được thêm.
Đồ thừa cuối tuần gom thành một món. Cơm rang, canh thập cẩm, bánh rán.
Nhưng thứ đã hỏng thì bỏ. Ranh giới này nhắc lại lần nữa.
Mốc, nhớt, mùi lạ thì không tiếc. Tiết kiệm dừng ở đó.
Kiểm tra tủ lạnh mỗi tuần. Bỏ sớm còn hơn để lan.
Nấu vừa đủ vẫn là cách tiết kiệm tốt nhất. Hơn hẳn việc tận dụng đồ thừa.
Dùng hộp trong suốt để nhìn thấy đồ. Đồ khuất tầm mắt là đồ bị quên.
Nhìn chung, không bỏ phí bắt đầu từ việc mua vừa. Chứ không phải từ việc cố ăn hết đồ thừa.
Ăn kiệm mà không kham khổ
Kiệm không có nghĩa là ăn nhạt. Gia vị rẻ, đừng cắt.
Một lọ muối vừng làm bữa nào cũng ngon hơn. Rất rẻ.
Một hũ dưa cho mâm đỡ nhàm. Cũng rất rẻ.
Nấm khô cho vị đậm mà không tốn mấy. Một gói dùng nhiều tuần.
Rau thơm trồng chậu thì gần như miễn phí. Hành, tía tô, húng đều dễ.
Đổi cách nấu để đổi vị. Cùng bìa đậu mà rán hôm nay, kho hôm sau.
Học vài món mới mỗi tháng. Đỡ chán mà không tốn thêm.
Ăn cùng nhau thì ngon hơn. Bữa chung bao giờ cũng dễ chịu hơn.
Đừng để bữa ăn thành chuyện buồn. Kiệm lâu dài thì càng cần ăn ngon.
Thỉnh thoảng cho phép một món mình thích. Giữ được lâu hơn là ép mình mãi.
Ăn đủ chứ đừng ăn thiếu. Tiết kiệm bằng cách nhịn là sai hướng.
Thấy mệt, sút cân, hay ốm thì đi khám. Đừng chịu đựng.
Trẻ nhỏ và người già không nên bị cắt khẩu phần. Hai nhóm này cần đủ.
Rút lại, kiệm là mua khéo chứ không phải ăn ít. Phân biệt được điều đó thì giữ được lâu.
Lỗi hay gặp
Cắt phần đạm để tiết kiệm. Đậu phụ rẻ, không có lý do bỏ.
Cắt phần rau. Rẻ nhất mà lại bị cắt đầu tiên.
Ăn cơm với nước mắm chay suông. Thiếu chất, vài ngày là mệt.
Mua nhiều vì rẻ rồi để hỏng. Rẻ mà bỏ đi thì đắt.
Mua thứ chỉ dùng cho một món. Dùng một lần rồi để quên.
Đi chợ không có danh sách. Mua linh tinh.
Nấu quá nhiều rồi bỏ. Lãng phí lớn nhất trong bếp.
Cố ăn đồ đã hỏng. Tiết kiệm sai chỗ.
Bỏ hết gia vị cho rẻ. Bữa nhạt thì ăn không vào, cuối cùng lại phí.
Ăn một món suốt cả tuần. Chán rồi bỏ bữa.
Nhịn bữa để tiết kiệm. Sai hướng hoàn toàn.
Cắt khẩu phần của trẻ nhỏ và người già. Hai nhóm này không nên bị cắt.
Thấy mệt kéo dài mà không đi khám. Đừng chịu đựng.
Điểm chung: tiết kiệm sai là tiết kiệm vào phần không nên. Cắt món thì được, cắt chất thì không.
